Web Evolution: Sự phát triển và đổi mới của internet

Lịch sử phát triển của Internet là hành trình từ những trang văn bản đơn giản đến các hệ sinh thái số phức tạp như hiện nay. World Wide Web đã trải qua nhiều bước chuyển mình quan trọng, thay đổi cách thức giao tiếp và tác động đến các lĩnh vực khác nhau. Cùng Learning Chain đi tìm hiểu web evolution, một sự thay đổi trong cách quản trị thông tin và giá trị.

Web 1.0 và kỷ nguyên của mạng lưới thông tin một chiều

Giai đoạn từ năm 1989 đến khoảng năm 2004 được gọi là kỷ nguyên Web 1.0. Đây là thời kỳ sơ khai của Internet, nơi thế giới số hoạt động như một thư viện khổng lồ nhưng tĩnh lặng.

Bản chất chỉ đọc và thiếu tính tương tác

Web 1.0 được định nghĩa bởi đặc tính Read-only hay Chỉ đọc. Trong giai đoạn này, đại đa số người dùng chỉ đóng vai trò là những người tiêu thụ thông tin thụ động. Các trang web giống như những tờ rơi quảng cáo hoặc các trang báo giấy được số hóa và đưa lên màn hình máy tính. Thông tin chảy theo một chiều duy nhất từ nhà cung cấp nội dung đến người đọc mà không có bất kỳ cơ chế nào để người dùng phản hồi, bình luận hay đóng góp ý kiến ngược lại.

Hạ tầng công nghệ và giao thức cơ bản

Về mặt kỹ thuật, Web 1.0 được xây dựng dựa trên các giao thức nền tảng đơn giản như HTTP, HTML và URL. Các trang web chủ yếu là các tệp tĩnh được lưu trữ trên máy chủ và liên kết với nhau qua các siêu liên kết. Giao diện người dùng rất thô sơ, chủ yếu là văn bản và một số hình ảnh độ phân giải thấp, hoàn toàn thiếu vắng các hiệu ứng động hay cơ sở dữ liệu phức tạp mà chúng ta thấy ngày nay.

Những hạn chế về trải nghiệm người dùng

Trải nghiệm người dùng trong thời kỳ này rất hạn chế và rời rạc. Việc tìm kiếm thông tin vô cùng khó khăn do các công cụ tìm kiếm chưa phát triển. Người dùng phải nhớ chính xác địa chỉ trang web muốn truy cập. Không có mạng xã hội, không có trang cá nhân và sự kết nối giữa người với người trên không gian mạng gần như là con số không tròn trĩnh.

Web 2.0 là kỷ nguyên của tương tác và nội dung người dùng

Khoảng giữa thập niên 2000, sự ra đời của các công nghệ mới như AJAX và sự phổ biến của thiết bị di động đã mở ra kỷ nguyên Web 2.0, hay còn gọi là Web xã hội.

Sự bùng nổ của nội dung do người dùng tạo ra

Web 2.0 đánh dấu bước chuyển mình sang mô hình Read-Write hay Đọc và Viết. Người dùng không còn là khán giả thụ động mà đã trở thành những nhà sáng tạo nội dung chính. Sự xuất hiện của blog, diễn đàn, YouTube, Facebook và Twitter cho phép bất kỳ ai cũng có thể viết bài, đăng tải video, chia sẻ hình ảnh và tương tác với cộng đồng toàn cầu. Đây là kỷ nguyên mà tiếng nói cá nhân được khuếch đại mạnh mẽ nhất trong lịch sử.

Sự trỗi dậy của các nền tảng tập trung

Để vận hành lượng dữ liệu khổng lồ đó, các nền tảng trung gian đã trỗi dậy và trở thành những gã khổng lồ công nghệ. Google, Meta, Amazon hay Apple cung cấp hạ tầng máy chủ và dịch vụ miễn phí để thu hút người dùng. Đổi lại, họ nắm quyền kiểm soát tuyệt đối đối với luật chơi, thuật toán phân phối nội dung và quan trọng nhất là dữ liệu của người sử dụng. Internet trở nên tập trung cao độ vào tay một vài công ty lớn.

Vấn đề về quyền riêng tư và bảo mật dữ liệu

Mô hình kinh doanh cốt lõi của Web 2.0 là thu thập dữ liệu người dùng để phục vụ quảng cáo nhắm mục tiêu. Người dùng chấp nhận đánh đổi sự riêng tư để lấy sự tiện lợi. Điều này dẫn đến những hệ lụy nghiêm trọng về lộ lọt thông tin, giám sát hành vi và việc người dùng bị thao túng bởi các thuật toán gợi ý. Trong Web 2.0, người dùng chính là sản phẩm được đem bán.

Web 3.0 là kỷ nguyên của sự sở hữu và phi tập trung

Web 3.0 là bước tiến hóa tiếp theo, ra đời nhằm khắc phục các nhược điểm của Web 2.0 bằng cách ứng dụng công nghệ Blockchain, Semantic Web và Trí tuệ nhân tạo.

Quyền sở hữu dữ liệu và tài sản số thực sự

Web 3.0 giới thiệu triết lý Read-Write-Own hay Đọc, Viết và Sở hữu. Lần đầu tiên, người dùng có thể xác lập quyền sở hữu thực sự đối với danh tính, dữ liệu và tài sản kỹ thuật số của mình thông qua các token và NFT. Tài sản của bạn nằm trong ví cá nhân do bạn quản lý khóa bí mật, không một nền tảng nào có thể tước đoạt hay khóa tài khoản của bạn một cách vô lý.

Loại bỏ vai trò của các trung gian tin cậy

Nhờ các hợp đồng thông minh và cơ chế đồng thuận phi tập trung, Web 3.0 cho phép các giao dịch diễn ra trực tiếp giữa người với người mà không cần qua trung gian. Các ứng dụng phi tập trung dApps vận hành trên blockchain giúp người dùng vay tiền, giao dịch hay tham gia mạng xã hội mà không cần sự cho phép của ngân hàng hay các công ty công nghệ, trả lại quyền tự chủ cho cộng đồng.

Sự tích hợp của kinh tế số và trí tuệ nhân tạo

Web 3.0 không chỉ là tiền mã hóa, nó là sự hội tụ công nghệ. Trí tuệ nhân tạo sẽ giúp máy móc hiểu và xử lý dữ liệu một cách thông minh giống con người, tạo ra trải nghiệm cá nhân hóa cao độ. Đồng thời, việc tích hợp lớp thanh toán trực tiếp vào giao thức web tạo ra một nền kinh tế số liền mạch, nơi giá trị luân chuyển tự do như thông tin.

So sánh Web 1.0 vs Web 2.0 vs Web 3.0

Để hình dung rõ hơn sự khác biệt, chúng ta có thể so sánh ba thế hệ web qua các tiêu chí cốt lõi trong bảng dưới đây.

Web Evolution – Mối quan hệ chuyển tiếp và sự tồn tại song song

Cần lưu ý rằng sự tiến hóa của web không diễn ra theo cơ chế thay thế hoàn toàn, mà là một quá trình tích hợp và chuyển dịch dần dần. Web 3.0 sẽ không xóa sổ Web 2.0 ngay lập tức, thay vào đó chúng sẽ cùng tồn tại song song để bổ trợ cho nhau trong nhiều năm tới. Chúng ta sẽ chứng kiến một giai đoạn giao thoa thú vị nơi các nền tảng truyền thống bắt đầu ứng dụng các tính năng phi tập trung như ví điện tử hay tài sản số để giữ chân người dùng.

Tương lai của Internet sẽ là sự kết hợp hài hòa, mang lại cho người dùng quyền tự do lựa chọn giữa sự tiện lợi tối ưu của các nền tảng tập trung và quyền tự chủ dữ liệu tuyệt đối của các giao thức Web3 tùy thuộc vào nhu cầu sử dụng cụ thể.

CÂU HỎI THƯỜNG GẶP

Web 1.0 là gì và có gì đặc biệt?

Web 1.0 là kỷ nguyên chỉ đọc (Read-only), nơi người dùng chỉ tiêu thụ thông tin thụ động mà không có sự tương tác ngược lại. Các trang web chủ yếu là các tệp tĩnh, thiếu các công cụ giao tiếp như mạng xã hội.

Tính năng "Read-Write-Own" trong Web 3.0 có ý nghĩa gì?

"Read-Write-Own" cho phép người dùng không chỉ tạo nội dung mà còn sở hữu tài sản kỹ thuật số của mình qua token và NFT.

Các nền tảng Web 3.0 sẽ hoạt động như thế nào?

Web 3.0 hoạt động trên blockchain, cho phép giao dịch trực tiếp qua hợp đồng thông minh mà không cần trung gian.

DAO là gì trong Web 3.0?

DAO là tổ chức tự trị phi tập trung, nơi mọi quyết định được cộng đồng thông qua và không có sự kiểm soát từ tổ chức lớn.

Tương lai của Web 3.0 sẽ như thế nào?

Web 3.0 sẽ song song với Web 2.0, mang lại sự lựa chọn giữa tiện lợi của Web 2.0 và tự chủ dữ liệu của Web 3.0.